ภูมิปัญญาท้องถิ่น

                                                                    

การจักรสาน

                                                                                            
                             ภูมิปัญญาท้องถิ่น
              ความสำคัญของภูมิปัญญาไทย

       ภูมิปัญญาทำให้ชาติและชุมชนผ่านพ้นวิกฤติและดำรงความเป็นชาติ หรือชุมชนได้ภูมิปัญญาเป็นองค์ความรู้ที่มีคุณค่าและความดีงามที่จรรโลงชีวิตและวิถีชุมนให้อยู่ร่วมกับธรรมชาติและสภาวะแวดล้อมได้อย่างกลมกลืนและสมดุล ภูมิปัญญาเป็นพื้นฐานการประกอบอาชีพและเป็นรากฐานการพัฒนาที่เริ่มจากการพัฒนาเพื่อการพึ่งพาตนเอง การพัฒนาเพื่อการพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน และการพัฒนาที่เกิดจากการผสมผสานองค์ความรู้สากลบนฐานภูมิปัญญาเดิม เพื่อเกิดเป็นภูมิปัญญาใหม่ที่เหมาะสมกับยุคสมัยดังนั้น ภูมิปัญญาจึงมีคุณค่าไม่เพียงแต่ต่อท้องถิ่นและผู้คนเท่านั้น แต่ยังเอื้อประโยชน์อย่างใหญ่หลวงต่อการวางแผนพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืนและมั่นคงต่อไป

        

ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับภูมิปัญญาไทย

           ความหมายของภูมิปัญญา

       ภูมิปัญญา หมายถึง  องค์ความรู้ ความเชื่อ ความสามารถของคนในท้องถิ่นที่ได้จากการสั่งสมประสบการณ์และการเรียนรู้มาเป็นระยะเวลายาวนาน มีลักษณะเป็นองค์รวม และมีคุณค่าทางวัฒนธรรม

ประเภทของภูมิปัญญา

            1.  ภูมิปัญญาพื้นบ้าน เป็นองค์ความรู้ ความสามารถและประสบการณ์ที่สั่งสมและสืบทอดกันมา เป็นความสามารถและศักยภาพในเชิงการแก้ปัญหา

            2.   ภูมิปัญญาชาวบ้าน  เป็นวิธีการปฏิบัติของชาวบ้าน ซึ่งได้มาจากประสบการณ์ แนวทางแก้ปัญหาแต่ละเรื่อง แต่ละประสบการณ์  แต่ละสภาพแวดล้อม ซึ่งจะมีเงื่อนไขปัจจัยเฉพาะแตกต่างกันไป นำมาใช้แก้ไขปัญหาโดยอาศัยศักยภาพที่มีอยู่โดยชาวบ้านคิดเอง 

            3.    ภูมิปัญญาท้องถิ่น  เป็นความรู้ที่เกิดจากประสบการณ์ในชีวิตของคน  ผ่านกระบวนการศึกษา สังเกต คิดว่าวิเคราะห์จนเกิดปัญญาและตกผลึกเป็นองค์ความรู้ที่ประกอบกันขึ้นมาจากความรู้เฉพาะหลาย ๆ เรื่อง จัดว่าเป็นพื้นฐานขององค์ความรู้สมัยใหม่ที่จะช่วยในการเรียนรู้ การแก้ปัญหาจัดการและการปรับตัวในการดำเนินชีวิตของคนเรา   

            4.   ภูมิปัญญาไทย  หมายถึง  องค์ความรู้ ความสามารถ ทักษะของคนไทยที่เกิดจากการส่งเสริมประสบการณ์ที่ผ่านกระบวนการการเลือกสรร เรียนรู้ปรุงแต่งและถ่ายทอดสืบต่อกันมา  เพื่อใช้แก้ปัญหาและพัฒนาวิถีชีวิตของคนไทยให้สมดุลกับสภาพแวดล้อมและเหมาะสมกับยุคสมัย

ลักษณะของภูมิปัญญาท้องถิ่น

ลักษณะสำคัญของภูมิปัญญาท้องถิ่น พอสรุปได้ดังนี้

1.  เป็นเรื่องของการใช้ความรู้  ทักษะ  ความเชื่อและพฤติกรรม

2.  แสดงถึงความสัมพันธ์ระหว่างคนกับคน  คนกับธรรมชาติ  คนกับสิ่งเหนือธรรมชาติ

3.  เป็นองค์รวมหรือกิจกรรมทุกอย่างในวิถีชีวิต

4.   เป็นเรื่องของการแก้ไขปัญหา การจัดการ การปรับตัวการเรียนรู้เพื่อความอยู่รอดของบุคคลชุมชนและสังคม

5.  เป็นแกนหลักหรือกระบวนทัศน์ในการมองชีวิต เป็นพื้นความรู้ใน

    เรื่องต่าง ๆ

6.  มีลักษณะเฉพาะหรือมีเอกลักษณ์ในตัวเอง

7.  มีการเปลี่ยนแปลงเพื่อการปรับสมดุลในพัฒนาการทางสังคม

ตลอดเวลา

8.  มีวัฒนธรรมเป็นฐาน ไม่ใช่วิทยาศาสตร์

9.    มีบูรณาการสูง

10. มีความเชื่อมโยงไปสู่นามธรรม ที่ลึกซึ้งสูงส่ง

11.  เน้นความสำคัญของจริยธรรม มากกว่าวัตถุธรรม

คุณค่าและความสำคัญของภูมิปัญญาไทย

1. ภูมิปัญญาไทยช่วยสร้างชาติให้เป็นปึกแผ่น

2. สร้างความภาคภูมิใจ และศักดิ์ศรีเกียรติภูมิแก่คนไทย

3. สามารถปรับประยุกต์หลักธรรมคำสอนทางศาสนาใช้กับวิถีชีวิตได้อย่างเหมาะสม

4. สร้างความสมดุลระหว่างคนในสังคมและธรรมชาติได้อย่างยั่งยืน

5. เปลี่ยนแปลงปรับปรุงได้ตามยุคสมัย

การปล่อยโคมลอย

ภูมิปัญญาท้องถิ่นภาคเหนือ

 โคมลอย                                                                      

โคมลอย หรือบางท้องถิ่นเรียกว่า ว่าว หรือ โกม ยังแยกเป็นว่าวลม คือ ใช้ปล่อยในเวลากลางวัน และว่าวไฟใช้ปล่อยเวลากลางคืนโคมลอยมีลักษณะคล้ายลูกบอลลูน วัตถุประสงค์ ในการปล่อยโคมลอยโดยทั่วไปแล้วชาวบ้านจะมีความเชื่อกันคือ

     1. เพื่อทำเป็นพุทธบูชา ธรรมบูชาสังฆบูชา

     2. เพื่อให้โคมนั้นช่วยนำเอาเคราะห์ร้าย

     3. เพื่อความสนุกสนานรื่นเริงในเทศกาลต่างๆ                                         

 ภูมิปัญญาท้องถิ่นภาคอีสาน

            การสานกระติบข้าว

                                     จุดเด่น ของการสานกระติบข้าว

1. สานเป็นลวดลายต่าง ๆ หรือเป็นตัวหนังสือทั้งไทยและอังกฤษ จะได้ราคาดี
2. หาอุปกรณ์ในการทำง่าย
3. ทำให้เกิดอัตราการว่างงาน และเป็นอาชีพที่สุจริต และเพิ่มรายได้ให้แก่ครอบครัว
4. วิวัฒนาการเป็นของชำร่วยได้มากมาย เช่น กล่องใส่กระดาษชำระ กระเป๋าการนำเอาเทคโนโลยีมาใช้

  ประโยชน์ที่ได้จากกระติบข้าว
 1. ใช้บรรจุข้าวเหนียว 
 2. เป็นของชำร่วย
 3. ประดับตกแต่ง 
 4. กล่องเอนกประสงค์
 5. กล่องออมสิน 
 6. แจกัน
 7. กล่องใส่ดินสอ

                       

                             ภูมิปัญญาท้องถิ่นภาคกลาง

                       การทำโคมไฟจากกะลามะพร้าว

   ประโยชน์ที่ได้จากโคมไฟจากกะลามะพร้าว
            1. เพื่อเป็นแนวทางการศึกษาค้นคว้าการออกแบบโคมจาก
              กะลามะพร้าวที่หลากหลายและสามารถสร้างทางเลือกให้ 
              แก่ผู้บริโภค                
            2. สามารถนำไปเป็นอุตสาหกรรมครอบครัวได้        

            3. เพื่อเป็นการเพิ่มรายได้และสร้างอาชีพเสริม แหล่งข้อมูล

                                                                               

                                                                                ภูมิปัญญาท้องถิ่นภาคใต้ 

กระเป๋าที่สานจากย่านลิเภา

          ย่านลิเภา นี้เป็นศิลปะเก่าแก่ของบรรพบุรุษเรา แล้วก็วัตถุดิบก็เกิดขึ้นเองภายในประเทศคือ ทางภาคใต้ที่ฝนตกมากตัวย่านลิเภานั่นก็คือเป็นวัชพืชชนิดหนึ่งที่ขึ้นเองโดยธรรมชาติ ใต้ต้นยาง ใต้สวนยางปิดดินให้ชุ่มชื้น และที่ภาคใต้ใช้ได้ดีเพราะว่าฝนตกมาก ทำให้เกิดความเหนียว ทำให้เส้นเหนียว และอยู่ได้เป็นร้อยปี ย่านลิเภา ถ้าแม้นว่าทิ้งให้แก่กับต้นแล้ว ใยของเขาจะเหนียวอยู่ได้                        
         

                                                                              นางสาวพัชรี  วงค์กลม
                                                          สังคมศึกษาห้อง 2  ชั้นปีที่ 3 รหัสนักศึกษา 53811002036